از سیخینه تا لونگر«زندگی در کابل»بخش بیست‌و‌یکم

شریعتی سحر ۱۱:۲۰ ق.ظ دیدگاه‌ها خاموش
از سیخینه تا لونگر«زندگی در کابل»بخش بیست‌و‌یکم

از سیخینه تا لونگر«زندگی در کابل»بخش بیست‌و‌یکمFB_IMG_1554963443339
در بیست و چند سال تلاش برای نوشتن، به تولید متن‌هایی پرداختم که به آرامی فرصت نشر یافتند. این متن‌ها هر کدام سال‌ها وقت گرفتند تا تولید شوند و سرانجام پس از پیدا شدن هزینة چاپ، به نشر رسیدند. این کتاب‌ها را آوردم تا تاریخ کار و چاپ آن‌ها دانسته شوند:
«گویش هزاره‌گی»، کتاب است دربارة زبان‌شناختی، صرف، نحو، آواشناسی، واژه‌شناسی و کتاب زبان‌شناسی زبان گفتاری مردم هزاره که چاپ اول این کتاب در سال ۱۳۹۴ و چاپ دوم در سال ۱۳۹۵ توسط انتشارات امیری در کابل افغانستان به نشر رسیده است. گویش‌هزارگی، پایان‌نامة دکتری من است. زیرنظر سه دکتر زبان‌شناس کار شده است. نخستین‌کار در حوزة گویش‌ هزاره‌گی است. قالب این کتاب رده‌شناسی است. الگویی که بیش‌تر زبان‌ها، لهجه‌ها و گویش‌هایی در حال نابودی را با این شیوه بازسازی می‌کنند. نوشتن این پایان‌نامه را در سال ۱۳۸۶ خورشیدی شروع کردم و در سال ۱۳۹۰ دفاع کردم پس از آن در افغانستان روی آن کردم و در سال ۱۳۹۳ به چاپ‌خانه سپردم و پس از یک‌سال انتظار در سال ۱۳۹۴ خورشیدی از چاپ برآمد.
کتاب افسانة «مغول‏دختر و ارببچه»(با روایت‌هایی از مردم هزاره، غور و هرات افغانستان، تربت‌جام، فارس، شاهکوه و جنوب ایران) در کابل در سال ۱۳۹۳ خورشیدی توسط انتشارات امیری از چاپ بر آمد. افسانة مغولدختر و ارببچه به روایتهای مردم افغانستان و ایران گرد آورده شده است. در این مجموعه چند روایت از مردم هزاره از مالستان، جاغوری، ورس و درهصوف گردآمده است. همین‌طور روایت‌هایی از غور و هرات، خراسان- تربتجام، پارس، شاهکوه و جنوب ایران نیز آورده شده‌اند تا تفاوت‌هایی روایی آن بیان شده باشد.
افسانة مغولدختر و ارببچه را همانگونه که در روایتهای گوناگون بیان شده بود، بیتغییر و تحریف فقط با کمی ویراستاری آماده کردم و برای اصالت دادن به روایتهای گوناگون از یک افسانه، متن بومی هر روایت را نیز آوردم تا اصالت آن حفظ شود. از این‌رو، شکل گفتاری روایتها همراه لهجه، سبک و سیاق گفتاری هر منطقه در آن حفظ شده است.
کتاب «هزاره‌کُشی» در سال ۱۳۹۴ توسط نشر کتاب دانشگاه از چاب برآمد. در این کتاب قتل‌عام و نسل‌کشی هزاره‌ها از دوران امیر عبدالرحمان خان تا دکتر اشرف غنی به صورت وقایع‌نگاری یا روزشمار تاریخی بیان شده است. این کتاب تاریخ به معنای علمی آن نیست؛ بلکه وقایع‌نگاری است که کشتار هدف‌مند هزاره‌ها را به صورت روزشمار بیان کرده است. در نگارش و گردآوری این اثر از کتاب سراج‌التواریخ، نوشتة علامه فیض‌محمد کاتب هزاره، تحقیقات میدانی و مکتوب دیده‌بان حقوق‌بشر، پروژة عدالت افغانستان، رادیو بی‌بی‌سی، سایت‌ها و خبرگزاری‌های حقوقی و شخصی و کتاب‌های بزرگان علمی کشور استفاده شده‌اند.
کتاب «فرهنگ‌شفاهی مردم بامیان»در بهار ۱۳۹۵ خورشیدی در کابل توسط انتشارات امیری به چاپ رسید. این کتاب دربارة فرهنگ‌شفاهی مردم بامیان است که شامل ادبیات شفاهی، آداب و رسوم، داستان‌ها، ضرب‌المثل‌ها، اشعار و لهجة مردم بامیان و واژه‌های زبان گفتاری آن مردم و اصطلاحات هزاره‌گی، قصه‌ها، افسانه‌ها، اصطلاحات و تعبیرها، استعارات و تشبیهات، دوبیتی‌ها، چاربیتی‌ها، غزل‌ها، دی‌دو‌ها، مخته‌ها، لالایی‌ها و … می‌شود که به صورت بومی‌نگاری گردآمده‌اند. همین‌طور در این کتاب ضمن پرداختن به فرهنگ‌شفاهی مردم بامیان، گوشه‌چشمی به فرهنگ‌شفاهی تمام مردم هزاره داشته‌ام تا در حد امکان بشود از یادرفتن این گنجینة مردمی پاسداری کرد.
«فرهنگ شفاهی مردم هزاره» در تابستان ۱۳۹۳ در کابل توسط انتشارات امیری از چاپ بر آمد. این کتاب دربارة فرهنگ شفاهی یا ادبیات‌ توده،‌ فرهنگ‌ عوام‌ یا فولکلور شامل ترانه‌ها، افسانه‌ها و قصه‌های عامه و‌ عامیانه‌، دوبیتی‌ها، چارگانه‌ها، نمایش‌نامه‌ها، ضرب‌المثل‌ها، پند پیران، سِحر و طلسم و جادو، چیستان‏ها و درمان‌گری مردم هزاره است. فرهنگی که منبعى سرشار و غنی از پند و حکمت و پنجره‌‌اى به گذشته‌هاى دور آنان است که به درستی می‌توان تاریخ و گذشتة تاریخی این مردم را از آن استخراج کرد. این کتاب، فرصتی را فراهم می‌کند که دوباره به گذشتةمان بیندیشیم و باآشنایی با آن، دست به تنظیم، ضبط و نشر فرهنگ‏شفاهی یا عامیانه بزنیم که خود در آن زیسته‌ایم. این نوشته از آن رو مهم می‌نماید که بی‌توجهی جدی نسبت به تاریخ و فرهنگ و به‌ویژه فرهنگ‏شفاهی هزاره‌ها در طول تاریخ این مردم شده است. دلیل این کم‌توجهی پایین بودن سطح سواد در هزارستان بوده است که در چنین فضایی جوانه‌های فرهنگ مردمی و شفاهی جایی برای رشد، نمو، بازبینی پرورش و پالایش نمی‌یابد. در نتیجة آن به خشکیدگی و مرگ زودهنگام دچار می‌شود که باید برای حفظ آن‌ها اقدامی صورت گیرد.
کتاب «مختصرالمنقول در تاریخ هزاره و مغول»، محمد افضل بن وطن‌داد زابلی در کابل در تابستان ۱۳۹۴ در کابل توسط انتشارات امیری از چاپ بر آمد. این اثر شاید نخستین کتابی باشد که دربارة فرهنگ، تاریخ و تبارشناختی هزاره‌ها نوشته شده است. ارزگانی این کتاب را در میانة سال‌های ۱۳۳۱ و ۱۳۳۲ خورشیدی در کویتة پاکستان نوشته است. در این کتاب از جنگ‌های امیرعبدالرحمان و هزاره‌ها به روشنی سخن گفته شده است، بسیاری از وقایعی که در کتاب‌های دیگر وجود ندارند، در این کتاب آمده‌اند. زابلی در پایان از آوارگی‌های مردمش و ساکن شدن آنان در ایران و پاکستان به تلخی یاد کرده است که خود از آن آوارگان است. این کتاب از نظر تاریخی و مطالعات مردم و تبارشناختی هزاره‌ها ارزش بالایی دارد.
«تذکره‏الانقلاب» علامه فیض محمد کاتب هزاره، در کابل در تابستان ۱۳۹۲ توسط انتشارات امیری چاپ شد. حضرت کاتب، در این کتاب، رویدادهای سال ۱۳۰۷ و ۱۳۰۸ خورشیدی را به روش روزنامه‌‌ای نوشته است. تاریخ به قدرت رسیدن «حبیب‏الله کلکانی»، سقوط امان‌الله خان، قیام هزاره‌ها و دیگر نقاط کشور در این اثر شرح داده شده‌اند. تذکرالانقلاب، خاطرات و چشم دیدهای استاد کاتب است که از روزهای سقوط «امان الله» و دورة حبیب‌الله کلکانی روایت می‏شود. کاتب افزون بر خاطرات‌نویسی و بازدیدهای شخصی از منابع معتبر با سند و مدرک از این روزهای تلخ و شکننده می‏نویسد. ایشان در این کتاب از شورش‏های آخر سلطنت امیر امان‌الله خان و بیش‏تر دورة نه ماهة امارت حبیب‌الله کلکانی می‏گوید. این کتاب روایتی است از ششم ماه سنبله ۱۳۰۸ خورشیدی که در ۲۹۹ صفحه نوشته است؛ اما با تأسف به پایان نرسیده است.
علامه فیض محمد کاتب هزاره در این کتاب افزون بر شرح حوادث سال‏های روزگار حبیب‌الله کلکانی اسناد رسمی، فرمان‏های ایشان و نامه‌نگاری او را به‏رهبران هزاره در بهسود و هزارستان، عنایت‌الله خان، محمد نادر خان، برادران او را به صورت نامه ‏آورده است.
«درسنامة فارسی‏دری ‏عمومی ۱» (دستور و برگزیدة متن) کتابی است دربارة دستور مختصر زبان فارسی و برگزیده‌های شعر و نثر فارسی در افغانستان که برای تدریس در دانشگاه‌ها نوشته شده است. در این کتاب، ضمن بررسی دستور توصیفی زبان فارسی، نخست چند شعر و نثر از بزرگان زبان فارسی آورده شده‌اند سپس نمونه‏های چندی از نظم و نثر افغانستان آمده‌اند تا دانشجویان به ادبیات معاصر و امروز افغانستان نیز آشنا شوند. این اثر در کابل در تابستان ۱۳۹۳ توسط انتشارات امیری چاپ شده است.
«درسنامة فارسی‏دری ‏عمومی۲» (درست‌نویسی، ویرایش و آیین‏نگارش) در کابل در تابستان ۱۳۹۵ توسط انتشارات امیری چاپ شد. این کتاب، قواعد و ضوابطی معلوم و مدون دربارة درست‌نویسی و آیین نگارش در زبان فارسی است. باتوجه به رایانهها و خطفارسی که حروفچینی، صفحهآرایی، ویرایش، نمونهخوانی و تهیة نمایه و نگارش با آن انجام میشود، آموختن این قواعد و ضوابطی معلوم و مدون ضروری است.
«تاریخ هزارستان» که آن را مرکز معلوماتی فرهنگ هزاره در سال ۱۳۹۳ در کابل چاپ کرده است، نگاه مختصر است به تاریخ، تبارشناسی و فرهنگ مردم هزاره که برای مسابقه‌های دانشجویی در کابل آماده شده است. این کتاب به طور خلاصه، نظری به تاریخ هزارستان دارد و تلاش کرده است تا مردم هزاره را از نظر تبارشناسی بررسی کند و سرانجام نمونه‌هایی از فرهنگ شفاهی این مردم در پایان کتاب آورده شده است.
«شرح یک بیت» ابوالمعانی بیدل، نویسنده: محمد ابراهیم زرغون به‌ کوشش: دکتر حفیظ‌شریعتی (سحر) که نشر بید آن را در کابل در سال ۱۳۹۷ چاپ کرده است، شرح بیت «هیچ شکلی بی‌هیولا قابلِ صورت نشد/آدمی‌هم پیش ازان کادم شود بوزینه بود» که در آن معمای «بوزینه و آدمی» بازخوانی شده است.
«دیوان رازق فانی» این کتاب توسط نشر امیری در کابل در سال ۱۳۹۰ چاپ شده است. این اثر گردآوری مجموعه شعرهای رازق فانی است که با دو مقدمه، چند نوشته از بزرگان ادبی دربارة ایشان و زندگی‌نامة خودنوشت ایشان به نشر رسیده است. رازق فانی از شاعران برجستة افغانستان است که در آمریکا دارفانی را وداع گفته است.

51بازدید

کامنت بسته شده است.