توغ کین بز چینی ره

مدبریت ۱۱:۳۳ ب.ظ ۵

نگاه کوتاه بر کارتون بُـزِ چـینـی

(گرامی­داشت یاد شهید حسین‌علی یوسفی و دیگر هنرمندان سازنده کارتون)

نام کارتون: بز چینی

نویسنده‌ی فیلم­نامه: حسین علی یوسفی

کارگردان: عباس چنگیزی

 

       – بود، نبود بودگار بود/ قلوخ نبود شُدیار بود…

لهجه­ی هزارگی، که لهجه­ی حوزه­ی مرکزی ائیریَنِم وئیجه و هزار چشمه یعنی رود هیـــرمنـد است، بیشترین ویژگی­های واجی، آوایی، واژگانی، دستگاه حرف،­ دستگاه فعل و… زبان پارسی و اوستایی دارد. مهم­تر از همه چند حرف در زبان اوستایی وجود داشته که در میانِ لهجه­های زبان پارسیِ دری، تنها در لهجه­ی هزاره­ها موجود و رایج است، مانند حرف­های«تط» و «دط» که در اوستا بوده و در لهجه­ی هزارگی نیز موجود است. همچنین حرف «ث»، «ذ»، «خو» در این لهجه موجود است که در اوستایی نیز بوده است.

در سال­های اخیر، تلاش­های ستودنی در مورد ثبت و کشف ویژگی­های لهجه­ی هزارگی انجام شده است. بسیاری از شاعران توانمندی مانند دکتر حفیظ شریعتی، عزیز فیاض، سلمان­علی زکی، محمد حسین فیاض و… شعرهای خوبی به این لهجه گفته­اند که توانمندی­های شعر معاصر پارسی را دارا می­باشد. برخی از دوستان مانند محمد حسین فیاض نوحه­های بسیار خوبی به این لهجه سروده که توان عاطفی لهجه­ی هزارگی به خوبی بازتاب یافته است. کتاب­های خوبی مانند امثال و حکم و پشت کوه قاف نوشته­ی جواد خاوری، ضرب الامثال هزارگی نوشته­ی شهید حسین علی یوسفی و… . داستان­های بسیاری نیز از داستان نویسان به کشف و بازتاب توانمندی­های این لهجه پرداخته است.

آن چه که ضروری به نظر می­رسد ثبت آوایی لهجه­ی اصیل هزارگی است که در حوزه­ی فیلم و کاتون امکان پذیر است. یکی از جدی­ترین کارهایی که در این حوزه انجام شده، کاتون بز چینی است. فیلم «آتش بس» ایرانی نیز به لهجه­ی هزارگی به شکل زیبا و هنری دوبله شده است که در فرصت بعدی به آن خواهم پرداخت.

یکی از مسایل ضروری در ثبت لهجه­ی هزارگی حفظ اصالت­های گویندگان و گوناگونی رنگین‌کمانی این لهجه است. آن چه در اشعار و موسیقی هزارگی رخ داده به گونه­ای یکسان سازی لهجه­ی هزارگی است. در اشعار و موسیقی هزارگی مشخصه­های منطقه­ای و تفاوت­های آن، چندان مشاهده نمی­شود. باید هر کس به همان لهجه­ی مادری خود شعر بگوید و دیالوگ بنویسد تا اصالت­های رنگین‌کمانی آن محفوظ بماند. تلاش برای استفاده از گونه­ی گفتاری مناطق دیگر، اثر را از اصالت و سندیت می­اندازد. از نظر زبان شناختی اگر گفتاری از هویت منطقه­ای و لهجه­ای خاستگاه خود نمایندگی نکند؛ سندیت ندارد و نمی­تواند تمام ظرافت­های آن را بازتاب دهد.

افسانه­ی بز چینی، از نظر محتوایی پیام پاکی، درست­کاری، شجاعت و ظلم ناپذیری را به بینندگان منتقل می­کند. هنگامی که بز چینی متوجه می­شود بزغاله­هایش طعمه‌ی فریب­کاری و ددمنشی گرگ شده، با خود اتکایی غرور آمیزی، تدبیر خردمندانه­ای می­سنجد و خود را تجهیز می­کند و از امکانات خود به نیکوترین صورت استفاده می­کند و دشمن را ناکام گذاشته، حق ضایع شده­ی خود را پس می‌گیرد. این داستان در دامنه­ی کوه بابا و پیش مجسمه­های «سرخ­بد» و «خینگ­بد» بامیان ثبت شده و فرهنگ و تمدن باستانی هزارگی را نشان می­دهد.

در این انیمیشن، ظرافت‌های فرهنگ رفتاری و نوع تعامل هزارگی تصویر شده است که پرداختن به همه آن از مجال این نوشته بیرون است. یکی از ظرارفت‌هایی که توجه شده ثبت مالکیت‌های هزارگی برخی از سرزمین‌های غصب شده هزاره‌هاست مانند کوه بلند قاش گزگ، ملک خودگی ، که از جاهای غصب شده است. وبه خوبی شمال جنوب مناطق غضب شده را مشخص کرده است . شهید یوسفی با ظرافت تمام آن را  ثبت و جاونه کرده که این سرزمین نیز مانند کابل، زابلستان، بلخ، مرو، بست، زمین‌داور، دهراوت، رخج و… بی‌سند نشود و از یاد نسل‌های پسینی نرود!

آن چه در انیمیشن بز چینی برجسته نمایی می­کند ثبت خالص و دقیق لهجه­ی هزارگی است، به این معنا که با توجه به این که این انیمشن در کویته­ی پاکستان تولید شده، تلاش خردمندانه­ای انجام شده و لهجه به گونه­ی اصیل و خالص سازندگان یعنی با لهجه­ی جاغوری ثبت شده است. در این انیمیشن واژگان اردو و انگلیسی راه نیافته است. برخی از اشعار و موسیقی که در کویته تولید شده آکنده از واژگان اردو و انگلیسی است و حتی ساختار جمله­ها نیز ساختار اردو دارد. مانند کارتون قصه­ی یک خانه، نمایش تلفن جیبی و… به عنوان نمونه به یکی از این ترانه­هایی که در کویته تولید شده توجه کنید:

کسی جوره­ی شکاری، کسی سندطل می­زنی

کسی فاتـطـم، کسی اپر، کسی تـطـینگل می­زنی

چه عجب مزه دره که یکی سوزی، یکی گوشت

اوستا و شاگرد ده کاسه پرچل می­زنی

گذشته از موضوع پیش پا افتاده ترانه، پر از واژگان اردو است که برای هزاره­های داخل سرزمین «هزارچشمه» مفهوم نیست. انیمیشن بز چینی یکی

1,419بازدید

۵ دیدگاه »

  1. روحانی حمل ۳۰, ۱۳۹۱ در ۳:۰۱ ب.ظ -

    چهارشنبه ۳۰ فروردین۱۳۹۱ ساعت: ۱۵:۱

    اقای محمدی دورد!

  2. عزیز حمل ۳۰, ۱۳۹۱ در ۶:۲۶ ب.ظ -

    چهارشنبه ۳۰ فروردین۱۳۹۱ ساعت: ۱۸:۲۶

    دراشعارهزارگی ظاهرا یک کلمه را اشتباه نوشته ایداززبان بز چینی میخواهد بگوید که من به ادم ذات وشاه بری سرتایی ندارم یا تنها به ادم ذات سرتایی دارم نه کس دیگر شما صدایی نوشته اید که معنی ندارد

  3. احمدرمزی حمل ۳۱, ۱۳۹۱ در ۹:۲۹ ب.ظ -

    پنجشنبه ۳۱ فروردین۱۳۹۱ ساعت: ۲۱:۲۹

    سلام بر شوکت.
    خوش درخشیدی
    بسیار عالی است.

  4. عبدالکریم افضلی ثور ۱۱, ۱۳۹۱ در ۸:۲۱ ب.ظ -

    دوشنبه ۱۱ اردیبهشت۱۳۹۱ ساعت: ۲۰:۲۱

    الیگو بز چینی ره ارچی که توغ کنی از توغ کدونشی آدم لذت موبره.درود وسلام بر آقای محمدی عزیز!

  5. پرستو بیات ثور ۱۶, ۱۳۹۱ در ۱۰:۲۰ ب.ظ -

    شنبه ۱۶ اردیبهشت۱۳۹۱ ساعت: ۲۲:۲۰

    جالب بود… لهجه هزارگی هم سخت ست …. من با شوق تمام کارتون بز چینی را که از دوستان گرفته بودم تماشا کردم.. اما با اولین دفعه نصف بیشتر ترانه را متوجه نشدم…. فکر نمی کردم هزارگی اینقدر سخت باشه…. اما شیرین بود.