در افغانستان رسانه ایی آزاد و مستقل وجود دارد؟!

مدبریت ۱۲:۴۹ ب.ظ ۶

علی آرش
با آن که در یک دهه گذشته رسانه ها در افغانستان رشد چشمگیری داشته است، اما وابستگی مالی این رسانه ها به نهادهای تمویل کننده، همواره از انتقادهای بوده که به گفته منتقدین شفافیت، استقلالیت  و فعالیت های رسانه ایی این نهادها را زیر شعاع قرار داده است.
تاثیرگذاری منابع مالی،  بر کار رسانه ها، محور اصلی جنجال‌های دامنه‌دار در باره مسائل مالی آن‌ها است رسانه های افغانستان، در حال حاضر، از منابع مختلفی،از دارایی شخصی صاحب امتیاز تا منابع مختلف خارجی  دیگر پول دریافت می کنند.
فهیم دشتی، روزنامه نگار و یک تن از فعالین رسانه ایی، این منابع را چنین دسته‌بندی می‌کند: “گروه‌های سیاسی حاکم، که البته شامل حکومت هم می‌شود، احزاب سیاسی جهادی و شخصیت‌های بانفوذ سیاسی و اقتصادی، کشورهای همسایه و جامعه بین‌المللی، که عمدتاً شامل کشورهای غربی می‌شود.”
به گفته دشتی، در حال حاضر در افغانسستان، تعداد رسانه های آزاد  انگشت شمار بوده و متباقی این رسانه ها وابستگی به یکی از این نهادها دارد.
آقای دشتی گفت:” وابستگی مالی رسانه ها باعث می شود، که رسانه ها پالیسی های را دنبال بکند، که از سوی نهادهای تمویل کننده شان برای شان داده می شود، و دنبال کردن این پالیسی ها، سبب می شود که اطلاعات غیرموثق، نادرست، جانب دارانه، به مخاطبین داده شده، و مخاطبین را در قضاوت شان، دچار مشکل بسازند.”
حلیمه حسینی، یک تن از نویسندگان روزنامه ماندگار معتقد است که در افغانستان هیچ رسانه ایی آزاد و مستقلی وجود ندارد.

 به گفته او، ( رسانه ایی را می توان آزاد و مستقل نامید که نه به پول و نه هم به دولت وابسته باشند.)
او می گوید، در حال حاضررسانه های افغانستان، یا تجارتی هستند که به پول وابسته هستند و یا به دولت وابسته هستند و یا هم به کشورهای خارجی که این وابستگی، در حقیقت آزادی و استقلال یک رسانه را نسبت به سیاست گذاری های کلانش،  مستقمیا تحت تاثیر قرار داده است.
با این حال، بسیاری از روزنامه نگاران و ناظران رسانه ایی هم موضوع وابستگی مالی رسانه ها  را به کشورهای خارجی تایید می کنند.
صدیق‌الله توحیدی، مسئول دیده‌بان رسانه‌ها در موسسه نی می‌گوید: “شماری از  رسانه هایی  هستند که از سوی کشورهای همسایه تمویل می‌شوند و این‌ها خطوط جدگانه‌ای را تعقیب می‌کنند،  و یا محتوای نشراتی شان به گونه ایی هست که در تامین منافع کشورهای ایران و پاکستان، ممد واقع می گردد.”
آقای توحیدی افزود: ” گرفتن کمک و اعانه از سوی یک رسانه، رسانه را مجبور می سازد تا به فرمایشات، کمک کننده تن در دهد، و  وقتی این گونه رسانه ها را ورق می زنیم، خطوط بسیار مشخصی در پس واژه‌ها و مطالب آن‌ها احساس می‌کنیم و واضح است که نوع نگاه این روزنامه‌ها به قضایا در افغانستان فرق می‌کند.”

رسانه های دولتی
با این همه، این تنها رسانه های خصوصی نیستند که تحت تاثیر منابع مالی خود قرار دارند، بلکه رسانه ‌های دولتی نیز در این زمینه اثرپذیرند.
آن گونه که حلیمه حسینی، یک تن از نویسندگان روزنامه ماندگار می گوید، رسانه های که از سوی دولت حمایه مالی می شود نیز به نوعی، عدم استقلالیت شان، زیر اهرم های فشار دولتی زیر سوال قرار می گیرد.
او می گوید:” شاید نهفته بعضی کمبودی های در دولت وجود داشته باشد و چون این رسانه مربوط به دولت هست نمی توانند آن را بازتاب بدهند. وابستگی به دولت هم می تواند روی خط مشی یک رسانه تاثیرات زیادی داشته باشد.”
صدیق الله توحیدی، مسول دیده بان رسانه های نیز این موضوع را تایید کرده می گوید، رسانه های دولتی به دلیل این که از دولت پول می‌گیرند، به “بلندگوی دولت” تبدیل شده‌اند.
او افزود:” با وجود تلاش های زیاد هنوزهم شماری از رسانه های دولتی کماکان در اختیار دولت باقی مانده، و این رسانه ها به عنوان بلندگوهای دولتی عمل می کند. و حکومت افغانستان اشراف کامل بر این رسانه ها دارد و این رسانه ها اخبار شان یک جانبه، تشریفاتی هستند و به همین دلیل هم مخاطب کمتری دارند.”

نفوذ ارگ بالای رسانه های دولتی
مسولان رسانه های دولتی خود هم تایید می کنند، که آن ها در طرح دیدگاه ها و نظرات خود دست باز نداشته و حلقات در ارگ ریاست جمهوری با اعمال نفوذ بالای رسانه ها، مانع ارایه دیدگاه های آن ها می شوند.
توریالی ( زازی ) رییس روزنامه هیواد ( روزنامه وابسته به دولت ) می گوید، رسانه های دولتی ما متاسفانه مشکلاتی بسیار جدی دارند، به خاطری که رسانه های دولتی حتی نمی تواند، رویدادهای دولت را به شکل درست منعکس بکند، در بسیاری موارد، خبرهای که رادیو – تلویزیون ملی ارایه می کند، در تناقص با سیاست های حکومت هستند.
او گفت:” حتی حلقات هم در تلاش هستند که با اعمال نفوذ از ارگ، بالای رسانه ها، مانع ارایه دیدگاه های بسیار روشن در ارتباط با تروریستان، و طالبان می شوند، و همین امر سبب شده که رسانه های دولتی عمدتا، بیشتر خنثی عمل کنند، و یا مطالب و تحلیل های ارایه کنند، که بیشتر گنگ و مبهم باشند و پیام واضیح و شفافی نداشته باشند.”
به گفته او، روزنامه های دولتی از نظر موضع گیری بس
یار شبیه با هم هستند و
در ۹۰ درصد از این روزنامه ها هیچ نوع تنوع دیده نمی شوند،حکومت به جای این که چندتا رسانه چاپی داشته باشند، بهتر است یک رسانه ایی قوی با دوتا زبان داشته باشند، ولی در حال حاضر سه تا روزنامه دولتی چاب می شوند که یک پیام را منتقل می کند نه سه پیام را.
با این حال، هر چند در قانون رسانه‌های افغانستان بر استقلال و حفظ توازن در رادیو و تلویزیون دولتی تاکید شده، اما در باره روزنامه‌های دولتی هیچ اشاره‌ای نشده است.
مقام های وزارت اطلاعات و فرهنگ نیز پیش از این گفته بودندٰ، این وزارت در تلاش است تا روزنامه‌های دولتی را از این وضعیت بیرون کرده و آنها را “ملی” بسازد.

راه درازی تا معیاری شدن
با این وجود هرچند از یک سو، کمبود و محدودیت منابع مالی سایه سنگینی بر کار حرفه‌ای رسانه ها انداخته و استقلال رسانه ها را به چالش کشیده اما از سوی دیگر دست آن‌ها را در استخدام کارمندان حرفه‌ای نیز بسته است.
فهیم دشتی، روزنامه نگار و یک تن از فعالین رسانه ایی، می گوید، در حال حاضر، تعدادی از رسانه های خصوصی توانسته اند از لحاظ کار حرفه ای و معیاری خودرا به یک حد و نقاطی معین استندردهای رسانه ایی برساند که  به هر ترتیب رسانه های خصوصی پیشتر و پیش قدمتر هستند نسبت به رسانه های دولتی.
توریالی ( زازی ) رییس روزنامه هیواد، نیز این ادعا را می پذیرد و می گوید:” رسانه های دولتی در رقابت با رسانه های خصوصی، بسیار عقب مانده هست، و حتی سرویس های خبری ( رسانه های دولتی ) را کارمندان دولتی هم نمی بینند، اگر رویدادی در کابل اتفاق می افتد، بیشتر مردم متوجه هستند که رسانه های خصوصی، چی گزارشی ارایه می کنند و رسانه های دولتی حتی نمی تواند رویدادهای مربوط به حکومت را به شکل درست آن بازتاب بدهند.”
با این وجود به نظر می رسد،  تا رسیدن به بهبود کیفیت فعالیت های  حرفه‎ای روزنامه‌های افغانستان که فارغ از جنجال ها و  کشمکش‌های منابع مالی باشد، راه درازی در پیش خواهد بود.
در همین حال، به تازگی اداره امنیت ملی افغانستان گفته استٰ، چندین تلویزیون و یک روزنامه در این کشور از سوی ایران و پاکستان حمایت مالی می شوند.
سخنگوی اداره امنیت ملی افغانستان تلویزیون تمدن و تلویزیون نور را به عنوان تلویزیونهایی نام برده، که پالیسی ها و برنامه های مورد قبول دولت ایران را دنبال می کنند.
لطف الله مشعل سخنگوی این اداره گفته است: “سوژه ها مربوط تلویزیون تمدن نبوده بلکه از طریق حلقات ایرانی در اختیار شان قرار می گیرد. تلویزیون نور بیشتر کسانی را دعوت می نماید که با حضور نیروهای خارجی و ایجاد پایگاه های نظامی آمریکا در افغانستان مخالفت داشته و نیز دستاوردهای دولت را ناچیز می گیرد.”
آقای مشعل همچنین از حضور “جاسوسان پاکستانی در تلویزیون پشتو زبان شمشاد یادآوری کرده و گفته است: “تلویزیون شمشاد نیز بدون در جریان قرار دادن وزارت خارجه و فرهنگ دوازده نفر از شهروندان خارجی را استخدام کرده است. مدیر مالی و یکی از برنامه سازان مهم، (این) تلویزیون پاکستانی هستند و سوژه پاکستانی می دهند. من هشتاد درصد مطئنم که این دوازده نفر، جاسوس های آی اس آی اند. اگر جاسوس نمی بودند چرا از راه های رسمی نمی آمدند وارد تلویزیون نمی شدند.”
 این در حالیست که در ده سال اخیر، حدود ۵۰ تلویزیون، بیش از ۸۰ ایستگاه رادیویی و ده ها نشریه چاپی در سراسر افغانستان به میان آمده، اما هزینه های بیشتر شان از سوی نهادها و کشورهای خارجی تامین می شود.
چندی پیش وزارت اطلاعات و  فرهنگ افغانستان از کل رسانه های محلی خواسته بود  تا منابع مالی خود را مشخص کرده و به گونه کتبی در اختیار این وزارت قرار دهند، اما به گفته مقام های این وزارت تا هنوز مسولان رسانه های خصوصی این اسناد را در اختیار آن ها قرار نداده است.
”  علی آرش “

 

+;نوشته شده در ;شنبه دوم اردیبهشت ۱۳۹۱ساعت;۱۲:۴۹ توسط;علی آرش; |;

1,100بازدید

۶ دیدگاه »

  1. Farhad ثور ۲, ۱۳۹۱ در ۱:۵۸ ب.ظ -

    شنبه ۲ اردیبهشت۱۳۹۱ ساعت: ۱۳:۵۸

    سلام آرش عزیز
    تشکر از این متن زیبا و قشنگ تان
    به امید موفقیت هر چه بیشتر تان
    ما به شما افتخار میکنیم

  2. سیما رضایی ثور ۲, ۱۳۹۱ در ۸:۵۴ ب.ظ -

    شنبه ۲ اردیبهشت۱۳۹۱ ساعت: ۲۰:۵۴

    عرض سلام دارم خدمت مدیر این سایت و خوانندگان خوب آن.
    من هم با نظر خانم حلیمه حسینی مبنی بر این که رسانه های افغانستان همه وابسته هستند موافقم؛ به دلیل این که حمایه مالی از هر نهادی چی داخلی و یا خارجی می تواند اثرات بسیار ناخوشایندی بر پالیسی های رسانه های همگانی داشته باشد. به باور من ما زمانی می توانیم یک رسانه ایی بی طرف در افغانستان داشته باشیم که دموکراسی به حد اعلای از آگاهی خود برسد و مردم خود حامی رسانه و آزادی بیان باشدٰ در حالیکه امروز متاسفانه آزادی بیان با تیزاب و گاهی با گلوله خفه می شود که می توان برای اثبات این ادعا به آمار تلفات خبرنگاران و تیزاب پاشی علیه آنان اشاره کرد.
    اما به هر صورتش ، تشکر می کنیم از آرش گرامی که این گزارش خوب را تهیه نموده است و من از همه خوانندگان این گزارش می خواهم که با فرارسیدن روز چهانی مطبوعات چهره های واقعی مطبوعات را از لابلای این گزارش دریابند.
    با تشکر سیما رضایی

  3. تابش ثور ۳, ۱۳۹۱ در ۳:۵۶ ب.ظ -

    یکشنبه ۳ اردیبهشت۱۳۹۱ ساعت: ۱۵:۵۶

    سلام بر آرش عزیز! خوشحالم که به صورت جدی دست به قلم شده ای و خوانندگان عزیز جاغوری یک را آز ثار خود بهره مند می سازی. آرزو می کنم قلمت روز به روز پرتوان تر شود. و هر از گاهی نوشته ای از شما در این سایت بخوانیم.

  4. آرش ثور ۴, ۱۳۹۱ در ۱۲:۱۸ ب.ظ -

    دوشنبه ۴ اردیبهشت۱۳۹۱ ساعت: ۱۲:۱۸

    سلام و عرض ادب دارم خدمت همه خوانندگان سایت وزین جاغوری یک
    در قدم نخست سپاسگزاری می کنم، از شاعر فرهیخته و استاد ارجمند جناب آقای تابش که همواره راهنمای من بوده و با رهنمودهای خوب خود مسیر پویایی را به من آموخته است.
    و همین طور تشکری می کنم از فرهاد عزیز و دوست داشتنی و خانم رضایی که زحمت خوانش این نبشته را برخود قبولانده و نظر داده اند.

  5. حاجی حنیف نظری ثور ۵, ۱۳۹۱ در ۹:۲۱ ق.ظ -

    سه شنبه ۵ اردیبهشت۱۳۹۱ ساعت: ۹:۲۱

    سلام آرش عزیز!!باتشکرازمتن زیبای شما عالی بود.امیدوارم ادامه دهید موفق وسرفرازباشید

  6. آرش ثور ۹, ۱۳۹۱ در ۲:۳۲ ب.ظ -

    شنبه ۹ اردیبهشت۱۳۹۱ ساعت: ۱۴:۳۲

    سلام و عرض ادب دارم
    ممنونم از همه عزیزان و خوانندگان سایت وزین جاغوری که به نوشته های من نظر دادند و سپاسگزاری می کنم از حاجی آقای گرامی که با تشویق های همیشگی اش مرا مورد لطف و نوازش خویش قرار می دهند.
    با احترام.