می خواستیم سر دولت کلاه بگذاریم ولی سر خود ماکلاه رفت

مدبریت ۱۲:۲۰ ب.ظ دیدگاه‌ها خاموش

بنام خدا

شاید بد نباشد وظایف و حقوق دولت و مردم را از دید گاه امام علی اشاره نمایم . سپس به هدف اصلی خویش بپردازم.

وظایف اخلاقی و سیاسی حاکمان در قبال مردم

در منشور اخلاقی و سیاسی حضرت علی (علیه‌السلام) همچنان که مردم در قبال حاکمان وظایفی بر عهده دارند، حاکمان نیز باید برخی از وظایف اخلاقی و سیاسی را در قبال مردمی که آن‌ها را انتخاب کرده‌اند، انجام دهند؛ حضرت در خطبه ۳۴ نهج‌البلاغه می‌فرماید:

۱- مهربانی و مدارا با مردم

در منشور اخلاقی و سیاسی حضرت علی (علیه‌السلام) مهربانی و مدارا با مردم در رأس توصیه های آن حضرت به حاکمان قرار گرفته است و این حکمت آموزنده حضرت این مهم را گوشزد می‌نماید؛ « رأس السیاسه استعمال الرفق؛ رأس سیاست، به‌کارگیری مدارا است.»

امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام) در عهدنامه خود به مالک اشتر چنین توصیه می‌کند؛

«بدان که هیچ چیز گمان مردم را نسبت به والی خوب نمی‌کند بهتر از نیکی و لطفی که والی به مردم می‌نماید و هزینه های آن‌ها را سبک می‌کند و بر چیزی که بر آن‌ها حقی ندارد ناراحت نمی‌شود. بنابراین باید کاری کنی که خوش بینی مردم را به خود جلب نمایی، زیرا که حسن ظن مردم نسبت به تو رنج و سختی فراوان را از تو دور می‌سازد.»

 برابر رعیت فروتن باش و آنان را با گشاده رویی و نرم‌خویی بپذیر و با همگان یکسان رفتار کن، گاهی که گوشه چشمی به آنان افکنی یا خیره‌شان نگاه کنی، یا یکی را به اشارت خوانی، یا به یکی تحیتی رسانی، تا بزرگان در تو طمع ستم- بر ناتوان- نبندند و ناتوانان از عدالتت مأیوس نگردند.»

۲- برخورد صادقانه با مردم

حضرت علی (علیه‌السلام):

« ای مالک … اگر رعیت بر تو گمان ستم برد، عذر خود را آشکارا با آنان در میان گذار و با این کار از بدگمانیشان درآور. که بدین رفتار نفس خود را به فرمان آورده باشی و با رعیت مدارا کرده و حاجت خویش را برآورده و رعیت را به راه راست واداشته ای.»

برخورد صادقانه حاکم با مردم به این معنی است که حاکم اسلامی مردم خود را محرم اسرار خود بداند و برخی از مسایل حکومتی را که باید مردم از آن آگاه باشند، با آنان در میان بگذارد و از آنان مشورت بخواهد؛ برخورد صادقانه حاکم با مردم خود به این معنی است که اگر حاکم خود را در اجرای مسئولیتش ناتوان می‌بیند و یا نمی‌تواند خودش را از چنگال اطرافیان خائن و نادان نجات دهد، بی درنگ استعفا دهد و از اعتماد مردم سوء استفاده ننماید و وقتی می‌بیند که نمی‌تواند امانت داری کند، صادقانه و دلاورانه امانت را باز پس دهد.

۳- فاصله نگرفتن از مردم

حضرت علی (علیه‌السلام) در عهدنامه خود به مالک اشتر می‌فرماید: « مبادا به طور طولانی خود را از دید مردم پنهان کنی که رو نشان ندادن زمامداران حکایت از نامهربانی و تنگ نظری و ناآگاهی در کارها می‌کند و این رو نشان ندادن زمامداران باعث می‌شود که ایشان از آنچه بر مردم می‌گذرد بی اطلاع بمانند. در نتیجه کار بزرگ نردشان کم اهمیت و کوچک و کار کوچک برایشان بزرگ جلوه کند و همچنین خوبی به شکل بدی و بدی به صورت خوبی درآید و حق به باطل و غلط آمیخته گردد.»

حضرت علی (علیه‌السلام) در نامه ای به والی مکه ، در این خصوص ، چنین توصیه می‌کند؛ « بامداد و شامگاه برای آنان مجلس ساز، آن را که فتوا خواهد ده و نادان را بیاموز و با دانا به گفتگو پرداز و جز زبانت پیام رسان مردمان نباشد و جز رویت دربان. و هیچ حاجتمند را از دیدار خود محروم مگردان، چه اگر در آغاز از درگاه تو رانده شود و در پایان حاجت او برآورده، تو را نستایند.»

۴- رعایت عدالت و دوستی مردم

در منشور اخلاقی و سیاسی حضرت علی (علیه‌السلام) رعایت عدالت از جانب حاکمان در همه شئون حکومتی نه تنها از وظایف اخلاقی حاکمان است؛ بلکه یکی از راه‌های نفوذ در دل و جان مردم به شمار می‌رود؛ حضرت می‌گوید:« کسی که عدالت بورزد، حکمش نافذ می‌شود.» و« عدالت بورز تا قدرت و حکومتت تداوم یابد.»

حضرت علی (علیه‌السلام) در عهدنامه خود به مالک اشتر در این خصوص، چنین توصیه می‌کند؛ « بهترین چیزی که زمامداران را شادمان می‌سازد اجرای عدالت و برپایی آن در شهرها و آشکار ساختن دوستی مردم است و دوستی مردم آشکار نمی‌شود مگر موقعی که دل‌هایشان از کینه و خشم خالی شود و دلسوز نمی‌مانند مگر وقتی که زمامداران خویش را برای کارهای خود نگاه دارند و ادامه حکومت آنان را سنگین نشمارند و نخواهند که هر چه زودتر این حکومت تمام شود. بنابراین آرزوهای مردم را برآورده کن و آن‌ها را به خوبی یاد کن و تلاش و همت اشخاصی که مورد امتحان قرار گرفته‌اند و سختی‌هایی را متحمل شده‌اند، یادآوری نما، زیرا که یادآوری کارهای نیک نیکوکاران، انسان دلیر را تهییج می‌کند و به تلاش وادار می‌نماید.»

۵- آموزش‌های دینی

حضرت علی (علیه‌السلام) یکی از حقوق مردم بر امام و حاکم اسلامی را حق تعلیم و تربیت دینی آنان دانسته می‌فرماید: « ای مردم مرا بر شما حقی است و شما را بر من حقی

657بازدید

کامنت بسته شده است.