هزاره‌های ایران (2)

هزاره‌های ایران (2)FB_IMG_1587041910895
ایل هزاره
……..
هزاره‌های تربت‌جام از با نفوذترین و ثروت‌مندترین ساکنان منطقه‌اند. یکی از آبادی‌های قابل توجه منطقۀ جام، احمدآباد صولت در پانزده کیلومتری شهر تربت‌جام در راه آسیایی تربت‌جام به دو غارون از یادگارهای مهم به جامانده از دوران سیطرۀ ایل هزاره و یوسف‌خان، صولت‌السلطنه هزاره در جام و تایباد است.
کلنل مک‌گریگور که در سال 1875 که از خراسان دیدن کرده بود، می‌گوید که در این زمان جمعیت اسفراین در شمال خراسان و چهارده در شرق خراسان، هزاره‌هایی بودند که از کوه‌های هرات در 1857 بعد از این‌که شهر محل اقامت‌شان به وسیلۀ نیروهای ایرانی در طول جنگ با بریتانیا اشغال شد، تغییر مکان دادند. به همین علت این‌ها در چندین سال اولیه بعد از رسیدن‌شان به ایران، در طول یک منطقۀ گسترده از بجنورد تا شیروان، درۀ گز و ناحیۀ سرخس و در دره‌های رودهای کشف و جام سکونت یافتند.
طبق نظر ایوانف، هزاره‌ها، فارس‌ها و ترک‌ها را از محدودۀ شرقی کوه‌های هزار مسجد به تدریج بیرون راندند.
ایوانف هم‌چنین می‌گوید که ناحیۀ مشهد و قوچان روستاهای زیادی جمعیت هزاره دارند که در زمین‌های متعلق به آستان امام رضا (ع) در مشهد زندگی می‌کنند.
به نظر ایوانف مهم‌ترین قبایل هزاره در شمال شرقی خراسان عبارتند از: ارزگانی (نزدیک چهارده و کوه‌های هزار مسجد) جگوری (در کوه‌های هزار مسجد و در سرجام) بهسودی، دای‌زنگی و دای‌کندی در (شرق سرجام) لالجنگی در (شرق سرجام و در سرخس) .
به دیگر سخن، هزاره‌ها در زمان نادرشاه افشار که از هزارستان افغانستان به خراسان آمدند، بیش‌تر در جام، باخرز و سرخس اسکان یافتند. امروزه، اسکان آن‌ها از منطقۀ جام و سرخس تا کلات نادری مشهود است و روستاهای این منطقه یک‌درمیان هزاره‌نشین و کردنشین‌اند. چنین شیوۀ اسکان‌دهی به گفتۀ مردم محل به سبب نظارت بر این طایفه بوده است.
در زمان ناصرالدین شاه و پس از تسخیر هرات به دست حسام‌السلطنه استاندار خراسان، این بار، ایراینان هزاره‌های ساکن در قلعه‌نو و بادغیس را از آن‌جا به جام و باخرز انتقال دادند.
ایوانف به مهاجرت هزاره‌ها از قلعه‌نو، مرکز ناحیۀ فیروزکوه در افغانستان، به ایران و نواحی شرقی خراسان اشاره دارد. چندی بعد چون دولت ایران سکونت هزاره‌ها را در مناطق مرزی جام و باخرز را صلاح ندانست، همۀ آن‌ها را به اسفراین کوچاند. پس از لطمات جانی که هزاره‌ها در اسفراین متحمل شدند، دوباره در 1275 ق/ 1859 م، با موافقت ناصرالدین شاه به محمودآباد، جام و باخرز بازگردانده شدند. از شمار این دسته از هزاره‌ها آماری در دست نیست؛ لیکن گفته شده است که بعدها حدود دو هزار خانوار از آن‌ها به هرات بازگشتند.
در اسناد دولتی ایران عصر قاجار آمده است که به فرمان ناصرالدین شاه، دولت ایران نیز سکونت هزاره‌ها را در جام و باخزر منطقۀ مرزی صلاح ندانسته و همه را تحت سرپرستی یوسف خان هزاره به اسفرایین کوچ دادند.
لازم به ذکر است، که ایل هزاره قبل از هزاره‌هایی که به وسیلۀ حسام‌السلطنه به خراسان انتقال داده شد، به فرمان نادرشاه در سال 1141 هجری قمری پس از تسخیر هرات و به اطاعت آوردن الله یار خان حکمران هرات همراه ایلات جمشیدی، روتی، به خراسان منتقل شدند و در جام، باخزر و سرخس اسکان یافتند. بنابراین، موقع انتقال هزاره‌هایی که حسام‌السلطنه به خراسان آورد، ایل هزاره در خراسان زندگی می‌کردند.
هزاره‌های انتقالی به اسفرایین مدتی در آن‌جا به سربردند و تعدادی از آن‌ها در اسفرایین در اثر بیماری وبا و بیماری‌های دیگر تلف شدند، بر حسب موافقت دولت، بقیۀ هزاره‌ها از اسفرایین به روستاهای کنه‌ویس و کنه‌گوشه اطراف مشهد منتقل شدند و بالاخره در سال 1275 هجری قمری ناصرالدین شاه قاجار موافقت کرد و اجازه داد که ایل هزاره مجدداً به محمودآباد جام و باخزر مراجعت کنند.
این مأموریت را میرزا محمد قوام‌الدوله وزیر خراسان که در غیاب حمزه میرزا حشمت‌الدوله، استاندار خراسان کفالت امور استان را به عهده داشت، انجام داد، که احتمام و مساعی او در این مورد، تحت توجه ناصرالدین شاه قرار گرفت، و فرمانی به این شرح به‌نام میرزا محمد قوام‌الدوله صادر کرد و ضمن آن از این خدمت اظهار رضایت کرد:
پانوشت
. از کتاب کاوه بیات – صولتالسلطنۀ هزاره و شورش خراسان در زمستان سال ۱۳۲۰ شمسی، ص ۲۳ ـ ۸۴ ، تهران: ۱۳۷۰ ش؛ تقسیمات کشور شاهنشاهی ایران، شهریور ۱۳۵۵.
. همان، ج2، ص 142 – 146.
. همان، ص 53.
. همان، ص 155. (کنفیلد، I/328؛ نیز نک‍: ایوانف، «درباره»، 155؛ فیلد، 252).
. همان، ص 155، برای اصل و تاریخ اولیه هزاره نگاه کنید جارینگ، ص 79 – 81 و (ایوانف، ص 152).
. (سند شمارۀ 35)



دیدگاهها بسته شده است.