سیری بر تاریخ هزاره ها در پاکستان – قسمت سوم

مدبریت ۴:۴۷ ب.ظ ۵

هزاره های پاکستان  و حفظ هویت مذهبی و ملی  .

 

با شروع مهاجرت هزاره ها از سرزمین اجدادی شان یعنی هزاره ستان مناطق مرکزی افغانستان درعصرعبدالرحمنخان جابر، چنانچه قبلا یاد اور شدم  هزاره ها در کشور های هند بریتانیایی ( پاکستان کنونی ) ، ایران و کشور های اسیای میانه بیشتر مهاجرت نمودند .، اما از میان این مهاجرین هزاره های که در آسیای میانه هجرت نموده بودند نه هویت ملی خود را حفظ توانستند و نه هویت مذهبی خود را .  هزاره های که در شرق ایران  مهاجر گردیدند  به علت شیعه بودن ایرانی ها و انهم در جوار حرم امام هشتم شیعیان  برهمان هویت مذهبی خود باقی ماندند ، اما هویت ملی خود را ازدست دادند که در ابتدا بنام بربری و بعد ها به خاوری مسمی گشتند و انان اصلا خودرا هزاره نمیدانند در حالیکه  قیافه و هویت سابقه شان نشانگرهزاره بودن انان میباشد .

برخلاف توقع  درهندوستان قدیمی و پاکستان کنونی هزاره ها در هر شهری که سکونت اختیار نمودند نه تنها  هویت ملی و مذهبی خودرا حفظ نمودند بلکه نمونه ازپیروان مکتب شیعه  دوازده امامی در بین دیگر شیعه های پاکستان قرار گرفتند . بطور مثال در شهرکراچی پاکستان که حدود بیست ملیون نفوس دارد و بیش از سه ملیون جمعیت شهر کراچی  پیروان مذهب شیعه هستند اما در جلوس روز عاشورا پیشاپیش تمام  دسته های عزاداری که بیش از یکصد دسته میشوند ، جمعیت حدود دوهزار نفری هزاره های است که در کراچی سکونت دارند و با افتخار در تابلوی سیاه  در عقب علم حضرت ابوالفضل العباس  نوشته است ( دسته ماتمی هزاره مغل )  یعنی  دسته عزاداران  هزاره مغل ، این افتخار هزاره های  جهان است  که همه ساله و در هر میدان  دو هزار هزاره  پیشتاز سه ملیون شیعه کراچی است .

درشهرهای دیگرپاکستان مانند حیدراباد، سانگر،لاهور، پشاور، راولپندی ، پاره چنار و شهرهای کوچک بلوچستان در حالیکه هزاره ها کا ملا یک اقلیت هستند اما در مراسم برگزاری مذهبی  خود  پیش قدم هستند و همه انان را بنام هزاره میشناسند .

در میان شیعیان پاکستان هزاره ها جایگاه قابل احترام را بخود کسب نموده اند، و پیروان این مذهب در سرتاسر پاکستان  به علت شجاعت و متانت هزاره ها بر شیعه بودن شان فخر می کنند. حملات ترورستی  تروستان در سالهای ۲۰۰۳ و ۲۰۰۴  بر نماز جمعه و جلوس عاشورا  نشان داد که هزاره ها  در راه مذهب شان از جان خود میگذرند .

بطور نمونه   دشمنان دین ، مذهب و ملیت این قوم   بنام لشکر جنگوی  شاخه نظامی سپاه یزید در پاکستان ،  بتاریخ  چهارم جولای سال ۲۰۰۳  میلادی حمله  ترورستی مسلحانه را بالای نماز جمعه  در مرکز شهر کویته  انجام دادند که در نتیجه حدود یکصد تن از رهروان امام علی علیه السلام را شهید و زخمی ساختند اما  برای اولین بار بود که ترورستان  بدست  نماز گزاران به جهنم واصل شدند و موفق به فرار نگردیدند .

دولت و دشمنان مردم ما بر این باور بودند که دیگر کسی  در نماز جمعه  شرکت نخواهد کرد  و اگر هم شرکت کنند تعداد محدودی خواهند بود ، اما برخلاف انتظار در هفته های بعدش  اصلا در خیابان های اطراف امام بارگاه جایی برای نماز گزاران نمی ماند که بزرگترین  اجتماع های نماز جمعه در تاریخ کویته بحساب می  ایند و پیر و جوان و کودک  با شعار های کوبنده  که (  ای دشمن تو کی ها را خواهید کشت  این قوم  همه حسینی هست ).  مشت پولادینی بر دهن دشمنان شان کوبیدند.

با وجود ازادی  تمام در پاکستان  هزاره ها کاملأ معتقد به  مقدسات  دینی و مذهبی شان هستند .

در میان هزاره های کویته  دو باب مدرسه حوزه علمیه  پسرانه و دو باب مدرسه دخترانه  فعالیت دارند که در این حوزه ها سالانه شاگردان زیادی  از نعمت فراگیری علوم اسلامی بهره مند میگردند .

مردم هزاره  در کویته  سخت  پایبند  عزاداری  حضرت امام حسین علیه السلام  هستند و از اغاز ماه محرم  تا  آخر ماه صفر یعنی دوماه تمام از همه نوع خوشی پرهیز میکنند و حتی در هتل ها و مغازه های شان در این مدت زمان صدای موسیقی بگوش نمی اید  حتی جوانان شان  بجای شنیدن موسیقی به شنیدن  نوحه عزاداری توجه میکنند .  در حالیکه  در بیشتر مناطق  عزاداری  امام حسین تا سیزدهم محرم ادامه دارد و بعد ازان محافل خوشی برپا میشود.

 جلوس ها و محافل عزاداری  دهه عاشورای حسینی و  شبهای قدرکه به مناسبت شهادت امام علی علیه السلام  برپا میشوند روحیه بخش برای هر رهرو ائمه میباشند . در روز ها و  شبهای محرم خیابان علمدار  هوای دیگر بخود میگیرد ،  سراپا عزاداری و سیاه پوش  از هر مغازه و ماشین صدای نوحه و شیون ،  پیش روی هر مغازه  شربت  نذر و خیرات ، بلند گوهای  امام بارگاه ها  صدای قران و دعا تو گوئی که  محشر است . کودک و جوان  و پیر زن و مرد  شبانه بسوی مساجد و عزاخانه ها روان هستند .  دسته های عزاداری  سینه زنان و پابرهنه  نه غم سرمای زمستان دارند و نه غم گرمای تابستان  در حالیکه هوای هردوفصل در کویته  سوزان است .  روزانه  از هر کوچه و هر خانه  علم نذر و نیاز توسط  نوجوانان محله  به امام بارگاه ها منتقل میشوند . در روز عاشورای حسینی و شب رمضان وشب های قدر در هر امام بارگاه و مسجد افطار و خیرات  دیده میشود .  مادران و خواهران هر خانه  به نام یک امام و پیشوا در خانه های شان مراسم روضه خوانی را برپامیکنند و بنام  ائمه نذر و خیرات میکنند .  

شب های جمعه  در تمام مساجد  مراسم دعا ویا  روضه خوانی  برگزار میشود و تمام مساجد و امام بارگاه ها نماز با جماعت ادا میشود .

به جرئت میتوان گفت که  یکی از عقیده مند ترین  شیعه ها  میتوان هزاره های گویته را شمرد .

 دراینجا  فهرستی از مساجد و امام بارگاه های مناطق خیابان علمدار و هزاره تان خدمت ارائه میشود .

امام بارگاه کلان  یا امام بارگاه  مرکزی هزاره ها درمرکز شهر کویته  خیابان پرنس

امام بارگاه  نچاری   واقع  خیابان علمدار

اما بارگاه سیدآباد     واقع  سید اباد  خیابان علمدار

امام بارگاه حسینی    واقع  حاجی اباد 

مسجد جامعه امام صادق     نو آباد  خیابان علمدار

مسجد ولی عصر      مقابل شفاخانه صاحب الزمان  سرک  بهشت زینب

امام بارگاه ناصرآباد     ناصر آباد

امام بارگاه  بیت الاحزان    تالاب خشک  نصیر آباد

امام بارگاه مومن آباد         مومن آباد حلقه نمبر ۱۴

امام بارگاه حیدری            محله حیدری  حلقه نمبر ۱۵

امام بارگاه  فاطمیه           محله سادات  مومن آباد

امام بارگاه عباسیه            محله عباسیه  مومن اباد

امام بارگاه حضرت ابوالفضل     نادر آباد

امام بارگاه  امام رضا         محله هاشمی  سید اباد

امام بارگاه فاطمه الزهرا      محله سید عراقی  مومن اباد

امام بارگاه  رضوی        هزاره تاون بلاک ۳ بروری

امام بارگاه  ولی عصر    هزاره تاون بلاک ۱  بروری

امام بارگاه پنجتن            علی اباد  هزاره تان

امام بارگاه علی بن ابیطالب   علی آباد  هزاره تاون

امام بارگاه امام موسی کاظم    جاده جنرال موسی  علی اباد

امام بارگاه  ابوالفضل العباس   محله  جنرال موسی   هزاره تاون

اما بارگاه مهدیه                    کرانی

امام بارگاه  امام محمد باقر      عقب کارخانه آهن کرانی

امام بارگاه  اقای خوئی         گلشن حسن  هزاره تاون

امام بارگاه امام علی            هزاره تاون  بلاک ۱

کتابخانه شهید محمد منتظری    هزاره تاون بلاک ۲  مرکز مطالعات علوم

همچنین در خیابان علمدار  امام بارگاه های ذیل مربوط به دیگر اقوام شیعه مذهب  فعال میاشند .

امام بارگاه  پنجابی ها       خیابان علمدار

امامبارگاه قندهاری ها       خیابان علمدار

امام بارگاه گلگتی ها        خیابان علمدار

امام بارگاه  توری ها       حاجی اباد  خیابان علمدار

امام بارگاه بلتستانی ها     خیابان علمدار مقابل یزدان خان سکول

امام بارگاه بنگشی ها      سید اباد

style=”FONT-SIZE: 16pt”>اما بارگاه  ناصر العزا (هندوستانی ها )   خیابان میکانیکی نزد امام بارگاه مرکزی

 

حفظ هویت ملی :

 در حفظ هویت ملی شان هزاره های پاکستان به حدی معتقد اند که  حفظ هویت را یکی از اسباب بقای زندگی شان میدانند و بران میبالند ، چنانچه شمار زیادی از  افسران و بزرگان این قوم  لقب هزاره  یا مغل و چنگیزی را پسوند نام خود  قرار میدهند .

هزاره های پاکستان ، هزاره بودن را افتخار شان میدانند و پسوند های چنگیزی و مغل را  به علت  غرور و سربلندی شان  پسوند نام شان قرار میدهند .

انان پیش از اینکه خود را از نسل چنگیز بدانند  بر فتوحات و دلاوری های چنگیز افتخار میکنند ،  در نزد انان چنگیز یعنی  ناترس ، غیور، قاطع و فولادین .  به همین گونه مغل یعنی  یک قوم  پر افتخار و دارای تاریخ روشن  و متمدن ،  چنانچه  بعد از ظهور اسلام  در شبه جزیره هند و آسیای مرکزی که  عبارت ازافغانستان ، هندوستان ، پاکستان ، بنگله دیش و کشمیر کنونی  بیشتراز دوقرن شاهان مغل حکمروائی نمودند و نشانه های عدالت ، صداقت و تره قی را از خود به یادگار مانده اند که بنای تاریخی  تاج محل ، بابری مسجد که در دهه نود توسط هندوها تخریب شد و ده ها اثر تاریخی دیگر در هندوستان ،  مسجد و قلعه شاهی  در لاهور،  باغ بابر در کابل وبالاحصار های شهر های لاهور ، پشاور ،  دهلی ، کوهات ، کابل   و غیره اثار قدیمی و دیدنی دراین سرزمین ها از یادگاری های دوره  حاکمیت مغل ها  در این خطه بحساب می ایند.

موضوعی که چرا هزاره های کویته  خودرا  مغل میدانند ، این یک حقیقتی است که تاکنون  در نزد بیشتر هزاره ها  ثابت نشده است که ایا هزاره ها ترک اند یا مغل و یا مخلوط از این دو قوم  و هیچ تاریخ نویسی  این موضوع را  بطور مطلق  با مدارک و منابع تاریخی ان  روشن نساخته است . و به همان اندازه که  اثار، فرهنگ و واژه های ترکی در بین هزاره ها رایج است به همان اندازه  واژه ها ، فرهنگ و اثار مغلی نیز درمیان این قوم دیده میشود .

بنأ هزاره های پاکستان  در تلاش بودند تا پیوند خودرا به یکی از اقوام بزرگ جهان  ثابت بسازند و  این موضوع  بعد از نشر اثر جنرال محمد موسی خان هزاره  که بنام ( هجرت هزاره ها از سرزمین  اصلی شان )  به زبان انگلیسی  منتشر گردید ، هزاره های  پاکستان را  هویت داد که انان  مربوط به  ملیت مغل هستند . و چون چنگیز خود مغل بود انان  چنگیز را هم قوم وهم قبیله خود دانسته و نام اورا پسوند نام خود قرار دادند .

مرحوم جنرال محمد موسی خان  یکی از دلایل عمده را که  در مورد مغل بودن هزاره ها  ذکر کرده است ، رایج بودن آئین بودیزم  در بین هزاره ها  قبل از اسلام بوده  .  او براین  باور بود  که  آئین بودائیزم حدود  سه هزارسال قبل  توسط مغل های شرقی که تمامأ بوائی بودند به این سرزمین اورده شد و مجسمه های بودا بعد از ان  در بامیان ساخته شد  تا  مغل های شرقی یعنی مغلستان و چین  با مغل های غربی یا هزاره های کنونی ارتباط  داشته باشند . او همچنین مینویسد که  اقوام ترک در اطراف دریای خزر دران موقع بیشتر پیرو آئین زرتشت بودند و دران برهه زمان  ترک ها و فارس ها زرتشتی و مغل ها بودائی بودند، لذا  موجودیت  اثار بودائیت در میان هزاره ها و پیروی انان از آئین بودائیزم  که آئین  مغل ها بود  خود نمایانگر مغل بودن هزاره ها است .  درحالیکه یک اثری از اثار آئین زرتشت یا  آئین ترک های  ان زمان در میان هزاره ها دیده نمیشود .

ادعاها و دلایل مرحوم جنرال محمد موسی خان در مورد مغل بودن هزاره ها قابل غور است و ایشان این دلایل را بیشتر از اثرهای مورخین انگلیسی بعد از تحقیق درج کتابش کرده است .

در میان هزاره های کویته گویشی نیمه هزاره گی مورد استفاده قرار دارد که البته سرچشمه این زبان از گویش هزاره های ارزگان سرچشمه میگیرد که بیشتر اصطلاحات همانند : ایکه به مادر ، بابه به پدر ، داده به خواهر ، کلو به زیاد ، اصطلاح عامیانه ( شره ) تمامأ نمونه از گویش عامیانه هزاره های ارزگان میباشند.

چون در اغاز مهاجرت در عصر عبدالرحمن خان بیشترین مهاجرین را همین هزاره های ارزگان تشکیل میدادند لذا گویش هزاره گی ارزگانی دربین هزاره های کویته بیشتر عام گردیده است .

در اواخر در بین گویش انها کلمات اردو یعنی زبان رسمی کشور پاکستان و کلمات انگلیسی ، زبان اداری پاکستان به علت تحصیل و تعلیم به این دوزبان و نبودن تعلیم به زبان مادری شان ، افزایش یافته است که اکنون زبان هزاره گی کویته به یک لهجه نیمه فارسی هزاره گی ، نیمه اردو و انگلیسی تبدیل شده است .

اما شماری از دانش اموخته گان و نسل جدید این قوم در تلاش اند تا دوباره گویش شانرا تغیر داده و به سوی زبان فارسی رو اورند .

در ضمن هویت هزاره گی ، یک موضوعی دیگر که هم جنبه های مثبت دارد و هم جنبه های منفی دربین هزاره های کویته رشد داشته و دارد و ان عبارت از تقسیم بندی قبیلوی در بین هزاره های کویته میباشد .

در میان هزاره های کویته اتحادیه های بنام چنده قومی سخت فعالیت کسترده داشته و دارند که این چنده ها ریشه قبیلوی کوچکتر ملی را دارند و هر قبیله از هزاره ها را بطور خاص در خود جمع میکند .

بطور مثال :

چنده قوم اوقی

چنده قوم مسکه

چنده قوم دایزنگی

چنده قوم جاغوری

چنده قوم ده مرده

چنده قوم ارزگانی

چنده قوم قلندر

چنده قوم پشی

چنده قوم شیرداغ

چنده قوم بهسود

چنده قوم قره باغی

چنده قوم ایچه ، مالستانی ، وغیره

اما در این اواخر به علت کثرت نفوی و افزایش خانواده ها این چنده ها نیز به چنده های کوچکتر تقسیم گردیده اند .

بطور مثال تا اواخر دهه هشتاد میلادی سه چنده بنام جاغوری بود که چنده کلان جاغوری ، چنده سه دسته جاغوری و چنده سه دسته دوم جاغوری که هر چنده بین یکصد الی یکصدو پنجاه خانوار عضو داشت . اما در سالهای کنونی تنها جاغوری به بیست و سه چنده تقسیم شده است که بیشتر ار این چنده ها در حدود یکصد خانوار عضو دارند .

فعالیت چنده های قومی برای حل مسائل اجتماعی و پیشبرد کارهای قومی نهایت موثر ثابت شده است اما گاه گاه دخالت روئسای چنده در مسائل سیاسی باعث ایجاد نفاق بین همبستگی عمومی هزاره ها گردیده و گاهی حتی باعث شکست هزاره ها در میدان سیاسی شده است .

 نوشته شده توسط علی قاسمی

1,391بازدید

۵ دیدگاه »

  1. ناروی جدی ۲, ۱۳۸۸ در ۴:۱۸ ب.ظ -

    چهارشنبه ۲ دی۱۳۸۸ ساعت: ۱۶:۱۸

    جناب قا سمی و باقی دست اندرکاران عزیز سلام . امید واریم در بحث های هویت ملیتی ,مذ هبی و .. فعا لا نه سهم بگریم , و با دید باز , دور از تو هین و تحقیر و با قر هنگ تحمل پذ یری , این مقوله ترا ژ دی و مقوله های دیگری را که در بر دارند ه ملیت محروم هزاره است , نقد کنیم .
    این حقیر بعد از چند نظر سنجی , در مورد هویت ملیت هزاره نظر به مقوله جناب قاسمی نظر خوا هیم داد .

  2. هزاره جدی ۵, ۱۳۸۸ در ۱:۵۷ ب.ظ -

    شنبه ۵ دی۱۳۸۸ ساعت: ۱۳:۵۷

    سلام اغای قا سیمی . بسیار خوب نو شته کردید . حو شخال شودم از ینکه زحمت میکشید .

  3. عزیز فیاض جدی ۶, ۱۳۸۸ در ۹:۵۸ ق.ظ -

    یکشنبه ۶ دی۱۳۸۸ ساعت: ۹:۵۸

    سلام جناب قاسمی امید که سلامت باشید
    نوشته بالا معلومات خوب نویسنده در باره مردم کویته را میرساند
    اما باید بیاد داشت که مراسم های مذهبی که در کویته بر گزار میشود روز بروز شدت پیدا میکند و بیشتر از پیش قومای محترم ما افراط میکنند و اگر دقیق تر به وضعیت فعلی مردم هزاره کویته دیده شود میبینیم که همین افراط مذهبی این مردم است که حیات این قوم را به دم تیغ نزدیک کرده و میکند پس خیلی جای افتخار نیست که در کویته مراسم عزاداری در ماه محرم بسیار با شکوه بر گزار میگردد چون از دستاورد عزاداری و افادات که اگر داشته باشد مردم بی بهرا اند و آنانکه خوب تر از همه سود مراسم عزاداری را میبرند ملا صاحبان است
    و در داشته های فکر مردم هیچ چیز اضافه نمیشود بجز همان سخنان تکراری که مربوط به واقعه کربلا میشود و بد بختانه مردم ما نمیتوانند که از قیام حسین بعنوان یک درس در زندگی استفاده کنند

  4. علی قاسمی جدی ۷, ۱۳۸۸ در ۲:۵۲ ق.ظ -

    دوشنبه ۷ دی۱۳۸۸ ساعت: ۲:۵۲

    سلام خدمت دوستان عزیز اقایون ناروی ، هزاره و فیاض .
    ازبازدید و اظهار نظرتان یک جهان سپاس .
    اقای فیاض عزیز !
    من فقط در مورد چکونگی تاریخ و زنده گی مردم کویته نوشته ام که تمامأ یک حقیقت است اما درمورد چگونگی برگزاری مزاسم مذهبی و عقیدتی انها من نطری نمیتوانم بدهم . چون موضوع عقیده هر ملت و هر منطقه را باید احترام کرد .
    اما همین قدر میدانم که درکشور پاکستانی که ریشه و تهدابش با افراط گرائی گذاشته شده است ، اگر شیعه ها یا هزاره ها در زیر زمینی نماز بخوانند و یا عزاداری نمایند بازهم همان شعار شیعه کافر نصیب شان خواهد شد و واجب القتل شمرده میشوند ، اگر در خیابان ها عزاداری نمایند بازهم همان است . پس این که کدام را باید بپذیرید بستگی به همان ملت و همان مردم دارد .
    از بازدید تان نهایت قدر دانی و سپاس

  5. لیاقتعلی افتخاری جدی ۷, ۱۳۸۸ در ۲:۰۹ ب.ظ -

    دوشنبه ۷ دی۱۳۸۸ ساعت: ۱۴:۹

    با سلام! سرقت ادبی را در پیوند ذیل ببینید و علیه آن اعتراض کنید. بعضی مقالات نشر شده در پایگاه اطلاع رسانی جاغوری ۱ در پیوند ذیل تحت نام محمد ابراهمیم محمدی به نشر رسیده است.

    http://www.mozhda.blogfa.com/