گرفته از دهن باد

مدبریت ۱۰:۳۴ ق.ظ ۴

گرفته از دهن باد

نوشته : رودابه  احمدی  گیلانی

  درنگی بر ( پراکنده های در باد)

جستاری در فرهنگ شفاهی هزاره های غزنین نوشته :  حفیظ الله شریعتی سحر .

یک: من حفیظ را بیشتر با شعر می شناسم تا با اثر نثری. دوست دارم که او شاعر بماند همان طور که شاعری خوبی هست. این باور از آنجا شروع می شود که شبی در شب های شعر گیلان پسر ریز نقش، ساده، مهربان و خوش لهجه روی سن رفت و با لهجه شرق ایران یک غزل و یک شعر سپید خواند که تلخ و از نظر ساختار و فرم بسیار قوی بود.  فردا شب در کنار ساحل تنها بود و دور از کسان و هیاهوی اطرافش با دریا حرف می زد. دلم برایت گرفت. به من گفته بودند که شاعران افغانستانی غمگین اند. وقتی با سلام من خلوتش به هم خورد، رو بر گرداند. اشک شوری را بر گونه هایش دیدم.آن لحظه را هرگز فراموش نمی کنم.آن غروب غمگین را با حفیظ تنها گذاشتم . شب در هوتل به دیدارش رفتم. با  نخستین دیدار با او گرم و صمیمی شدم . او با تلخی برایم از وطنش گفت و از شهرش غزنی و از هزاره های مهربان که امروز با آن ها به خوبی آشنایم. زیرا همرا با حفیظ، استاد ابوالفضل بیهقی در تاریخ بی مانندش آنان را به من آشنا کرد.که هزاره ها و هزارستان همان غرجستان کهن و باستانی است.

 از آنجایی که هر دو در یک دانشگاه درس می خواندیم پس از آن دیدار، دیدار تکرار شد. امروز او از دوستان خوب و صمیمی من است. باید اضافه کنم که حفیظ مسوول شعر دانشکده  علوم اجتماعی علامه طباطبایی است. چند روز پیش کتابی به من داد که بخوانم. شب با ولع تمام خواندم و لذت بردم. خواستم این کتاب را به دوستانم معرفی کنم. از حفیظ هم سپاسگذارم که من را با وطن دومم افغانستان و هموطنانم- هزاره ها به این خوبی آشنا کرد.

 دو: ماکسیم گورکی گفته است: « بدون آگاهی از آفرینش شفاهی مردم، تاریخ حقیقی توده های زحمت کش را نمی توان فرا گرفت .» در حقیقت هم بدون شناختن میراث های فرهنگی نسل های گذشته، قادر به تجسم زندگی آن ها نخواهیم شد. اساطیر و داستانهای بازمانده از گذشته های خیلی دور برخی از اقوام و ملل تنها منابعی هستند که پرتوهایی بر دوران پیش از تاریخ آن ها می افکنند. با توجه به این اصل هنر و ادبیات مردمی به منزله مصالح اولیه شاهکارهای بشر بشمار می آید. بخصوص، ادبیات، هنرهای زیبا، فلسفه و ادیان مستقیما از این سرچشمه سیراب شده و هنوز هم می شوند. این سرچشمه افکار مردمی که نسل های پیاپی همه اندیشه های گران بها، عواطف و نتایج فکر، ذوق و آزمایش خود را در آن ریخته اند، گنجینه زوال ناپذیری است که شالوده آثار معنوی و کاخ با شکوه زیبایی های بشریت بشمار می آید.

 سه:  به نوشته حفیظ، هزاره‌های غزنین مانند سایر هزاره های افغانستان یکی از اقوام کهن و بومی افغانستان است. هزاره های افغانستان  خود سی درصد جمعیت این کشور را تشکیل می‌دهند. اینان مردمی اند صادق، درستکار، آرام و صلح جو و در عین حال شجاع پرکار و زحمتکش و مشاغل طاقت فرسا دارند ولی کم در آمد اند. هم چنین اغلب کارهای تولیدی و سازندگی کشور بدوش این مردم است.

 بنا بر نوشته حفیظ در این کتاب، خاستگاه هزاره های غزنی منطقه‌ایست کوهستانی که در جنوب غربی افغانستان موقعیت دارد. باشندگان این منطقه به زبان فارسی دری و به گویش هزارگی صحبت می کنند. گویش هزارگی دارای واژه های بسیار ترکی باستانی است. در عین حال تعداد زیاد واژه های اصیل و متروک فارسی دری شامل واژگان گویش هزارگی هستند. به نظر می رسد در این کتاب، نگارنده بیشتر به هزاره های دی میرکشه تکیه داشته که با توجه به نوشته وی چنین دسته بندی می شود:

قبیله دای میر کشه: که شاخه های قومی آن در ولسوالی های جا غوری،جغتو، قره باغ، ناهور،خواجه عمری ولایت غزنی سکونت دارند که شامل شاخه های آته شامل ده مرده، هیچه، بابه،  مسکه، خوشه، پشی، ئ شیر داغ و شاخه ای گری، با غوچوری، ایذدری، و همین طور: کمر ک، بهبود، قطغیت، شاهو، محمد خواجه، الیاس، اکنه، شیر زایده، باریک وغیره می باشند.

 همین طور از کتاب بر می آید که ولسوالی‌های هزاره نشین غزنی چنین اند: جاغوری، مالستان، ناهور، جغتو، قره‌باغ، خواجه عمری، اگر چند در ولسوالی های دیگر غزنی نیز هزاره ها زندگی می کنند.

و اما در این پژوهش و جستار که گذر است کوتا و نخستینی از فرهنگ و ادبیات شفاهی هزاره های غزنی، از فرهنگ غنی و پر بار این مردم بهره برده شده است. با توجه به کتاب، بیشتر هزاره های مالستان، قره باغ و جاغوری مورد توجه بوده است. زیرا حفیظ به من می گفت: که خود اهل

976بازدید

۴ دیدگاه »

  1. میر احمد لومانی قوس ۸, ۱۳۸۸ در ۱:۲۸ ب.ظ -

    یکشنبه ۸ آذر۱۳۸۸ ساعت: ۱۳:۲۸

    ممنون از دست اندر کاران سایت جاغور یک از زحمات ارزنده شان در جهت رشد و ارتقا ی فرهنگ جاغوری و شناسایی شخصیت های این منطقه ! برای جناب اقای سحر صحت و سلامتی آرزو مینمایم ! و همچنان عید بر شما عزیزان مبارک باد !

    …………………

    سلام از ما خدمت برادر محترم جناب آقای لومانی
    تشکر از تذکر تان اصلاح شد ممنون

  2. عبدالحسین رضایی قوس ۸, ۱۳۸۸ در ۸:۰۵ ب.ظ -

    یکشنبه ۸ آذر۱۳۸۸ ساعت: ۲۰:۵

    سلام
    جهان سپاس از آقای دکتر شریعتی عزیز با تلاش های ارزنده و پایان ناپزیر در راستای رشد فرهنگ و عنعنات تاریخی هزاره ها نوشته است.
    عید سعید قربان را برای تک تک مسلمین تبریک وتهنیت عرض مینمایم!
    خدانگهدار

  3. ناروی قوس ۹, ۱۳۸۸ در ۳:۱۲ ب.ظ -

    دوشنبه ۹ آذر۱۳۸۸ ساعت: ۱۵:۱۲

    سلام قومای گل . جالب و خواندنی بود . دست حضرت حق با شما !

  4. آرش غزنوی گزیکی قوس ۱۱, ۱۳۸۸ در ۵:۴۶ ب.ظ -

    چهارشنبه ۱۱ آذر۱۳۸۸ ساعت: ۱۷:۴۶

    درود و سلام به پایان بر مسئولین جاغوری یگ تقدیم می‌کنم! آرزوی بهروزی و پیروزی تان دارم. از زحمات به شائبه تان تشکر می‌کنم من یگ خواهش دارم از مسئولین جاغوری یگ اگر ممکین باشد در مورید تاریخ هزاره ها

    توضیحات بیشتر بدهد همراه با منابع معتبر و تاریخی‌!! و در مورید خراسان بزرگ که افغانستان امروز میباشد هم توضیحات بدهد. شاد کام باشید.