پیش در آمد – مثنوی معنوی مولوی

پیش در آمد

حضرت مولانا جلال الدین محمد بلخی رومی مشهور به مولوی در ششم ربیع الاول سال 604 هجری در بلخ تولد یافت و در دوران نوجوانی همرای خانواده به سوی غرب رهسپار شد و در رُوم آن روز و ترکیه امروز ماندگار گردید و پس از تحصیلات و طی مدارج کمال و رسیدن به مقام کشف و شهود حقیقت به خوش اقبال ترین دانشمند جهان تبدیل گشت. طوری که از آن زمان تا حال شرق و غرب عالم، مسلمان و مسیحی تشنه تعلیمات آسمانی، انسانی و بشری او هستند و در حق او و کتاب مثنوی اش گفته­اند: «…نیست پیغمبر ولی دارد کتاب». چنانکه در چند سال پی در پی چاپ ترجمه آثار او در آمریکا به پُر تیراژ ترین کتاب شعری آن کشور بدل شد و سخن از تسخیر بی سر و صدای آمریکا توسط مولانا به میان آمد.

و تب مولانا خواهی در غرب آنچنان بالا رفت که سازمان یونسکو سال ۲۰۰۷ را  به نام سال مولانا نامگذاری کرد.

نگارنده این سطورگرچند افتخار آشنایی­اش با این ابر مرد عرفان و تصوف به سالها پیش بر می­گردد؛ اما بیش از دو سالی است که با حمایت مؤسسه زبان و فرهنگ شناسی وابسته به جامعه المصطفی العالمیه کار پژوهشی«کتابشناسی توصیفی مولانا» را زیر نظر استادان فن با جدیت پیگیری کرده و الحمدالله و به مدد روح قدسی آن حضرت، این پروژه بزرگ اکنون به فرجام رسیده و محصول آن که مشتمل بر معرفی توصیفی وتفصیلی چهار صد عنوان کتاب(در ششصد صفحه) است، آماده چاپ شده است. از آنجا که هرسال در این روزها در ترکیه برای مولانا مراسم تجلیل برگزار می­کنند؛ این قلم نیز با ارائه معرفی مثنوی معنوی ( بر گرفته از مقدمه بخش سوم کتابشناسی توصیفی مولانا)، خود را در این تجلیل شریک می­سازد و به منظور آشنایی بیشتر با مولانا، هموطنان عزیز را به خواندن این متن دعوت می­کند. به امید روزی ­که در وطن مادری مولانا هم زمینه مولوی پژوهی فراهم آید و بتوان به این موضوع پرداخت و از آموزه­های آسمانی او بیشتر فیض گرفت. در آخر این نکته را قابل ذکر می دانم که بر اساس حفظ حق مؤلف بدون هماهنگی استفاده از این متن در دیگر فضاهای مجازی و حقیقی اخلاقاً نادرست است.

                                                                                                                  عَلَم عالمی

alamalemi@yahoo.com

مثنوی معنوی مولوی

مثنوي‌ معنوی، منظومه عرفاني، حِكمي، تعليمي و اثر معروف عارف بزرگ و نامدار، حضرت مولانا جلال‌الدين محمد بلخي‌ رومي­است. اين كتاب در شش دفتر بر اساس نسخه معتبر قونيه، داراي25672 بيت، در بحر رمل مسدس مقصور يا محذوف است. مولانا که با خلق این اثر اقبال جهانی یافت، سرودن آن را از حدود سال657 ه. ق. شروع كرد وتا اواخر عمر به نظم و تكميل آن اشتغال داشت. آخرين دفتری كه در آن حكايت شاهزادگان ناتمام مي­ماند، در واقع پايان كلام سرايندة مثنوي است كه با وجود تصميم به اتمام كلام در مجلد ششم، فرصت اتمام آن را نيافته است. مع هذا، مجلدي هم به نام دفتر هفتم مثنوي به آن افزوده­ است كه به اتفاق مثنوی شناسان، نه مطالب آن با دفتر ششم ارتباط دارد و نه سبك بيان و طرز تفكرگوينده آن با فكر و كلام مولانا شبيه است و انتساب آن به مولانا يقيناً مردود است. هريك از شش دفتر با مقدمة كوتاهي به عربي يا فارسي شروع مي شود كه مولانا در آنها اوصاف عظيمي به اين منظومه نسبت داده كه نشانگر ميزان اهميت مثنوي از نگاه او است. وي همچنين گاه پيش از حكايت و مباحث كتاب در چند سطر خلاصه منثوري از حكايت يا زمينه­هاي فكري و ارشادي آن را براي خواننده مي­گويد تا بدين وسيله ذهن مخاطب را براي دريافت معاني باطني اشعار آماده سازد.

سبب و محرّك نظم مثنوي، چنانكه از خود كتاب و روايات متعدد و مختلف بر مي‌آيد، حسام­الدين چلبي بوده است كه وقتي از مولانا درخواست تا كتابي به طرز الهي نامه سنايي(حديقه الحقيقه) يا منطق الطير عطار نظم كند، مولانا كه خود نيز اندكي قبل از استدعاي حسام الدين به اين فكر افتاده و حتي هجده بيت آغاز دفتر اول را به همين قصد سروده بود، به جذبه و كشش حسام الدين، دست به اين كار عظیم زد و طي چندين سال به نظم مثنوي پرداخت. مجلد اول كه به پايان رسيد مواجه شد با وفات زوجه حسام الدين و دو سالي شروع مجلد دوم به تأخير افتاد. سرانجام در سال662 ق. كار دفتر دوم آغاز شد و از آن پس مرتب ادامه يافت تا اواخر عمر مولانا كه وي حوصله و شوري براي اتمام آن نيافت و در روزهاي آخر عمر، به قولي در6 سال آخر عمر، با وجود ناتمام ماندن حكايت، رغبتي به اتمام كتاب نيافت و دفترششم ناتمام ماند. درآغاز مجلدات مثنوي به مناسبت، نام حسام ‌الدين چلبي با شوق و ارادتي تمام ذکر مي­شود و در همه جا، مولانا او را محرك واقعي‌خود معرفي مي­كند.

مثنوي مشتمل است بر بيان حقايق تصوف و شرح رموز آيات قرآني و اخبار نبوي؛ مولانا در بيان مطالب آن، اسلوب كتب قصص قديم را كه عبارت از آوردن حكايت در ضمن حكايت است، به كار برده و در طي ‌حكايات و قصص، راجع به انبيا و اوليا مخصوصاً نظر داشته است، تا سرّ ياران خويش و مخصوصاً‌ احوال خود را در ضمن حكايت ديگران بيان كند. مثنوي طرح و نظم از پيش طراحي شده و مشخصي ندارد و ابيات به مقتض


2 دیدگاه برای “پیش در آمد – مثنوی معنوی مولوی

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

*